Τά ζουμπούλια καί τά γιασεμιά άνθισαν στίς αυλές.
Σήμερα Μ. Παρασκευή 3 τού Απριλη 1942 ,
τόν επιτάφιο θά στολίσουν τό πρωί , στήν Αγία Παρασκευή οί γυναίκες τής ενορίας.
Μαζί μέ τόν εσταυρωμένο θά τιμήσουν οί μάνες καί άδελφές τά παιδιά καί αδέλφια τους , μέ λίγα λουλούδια, καί πολλά μοιρολόγια γι’ αυτούς πού δέν γύρισαν απ' τό μέτωπο , και τό ριζικό τους ήταν νά θυσιάσουν τήν νιότη τους, στό βάλσαμο τών παγωμένων βουνών τής Αλβανίας, χωρίς μνήμα, μήτε σταυρό στό προσκέφαλο τους .
Κάτω από τά παγερά βλέμματα τών ψυχρών , καί αιμοβόρων Γερμανών , θά κάνουν τό καθήκον τους καί θά στολίσουν τόν επιτάφιο μέ αγάπη καί σεβασμό , στόν Χριστό .
Θά στολίσουν τόν επιτάφιο γιά τόν θεό τους καί τούς αγαπημένους τους νεκρούς πού περιμένουν.
‘Η Βαγγελιό έφερε άσπρα τριαντάφυλλα καί ζουμπούλια , ‘Η Χρυσούλα γιασεμιά πού μοσχοβολούσαν, πανέμορφα, όπως και εκείνη μές τnν νιότη της ,23 ετών , πού έλαμπε από χαρά, και αγωνιούσε , γιατί σέ ένα μηνά, θά έφερνε παιδί στόν κόσμο. ΄’Η Μαρίκα κόκκινα γαρύφαλα , μώβ καί άσπρες πασχαλιές . ‘Η Λενκούδα κόκκινα τριαντάφυλλα ,και ορτανσίες . ‘Η Μαργαρίτα έφερε άσπρα καί κόκκινα συμπόγια, . ‘Η Γαλάτεια άσπρους κρίνους και άσπρες μαργαρίτες. ‘Η Κατίνα αγιόκλημα καί πικροδάφνες . ‘Η Μελπομένη άσπρα καί ρόζ χρυσάνθεμα , μαζεμένα όλα απ' τους μπαξέδες τών σπιτιών τους.
Όλες ήταν φίλες από παιδιά και μεγάλωσαν στήν ίδια γειτονιά,
Τήν Χρυσούλα τήν αγαπούσαν ιδιαίτερα , γιατί ήταν η μικρότερη τής γειτονιάς, ευγενική, όμορφη με ένα γλυκόπικρο χαμόγελο πάντα.. Στόλισαν τόν επιτάφιο, και τό βράδυ, αφού άκουσαν το αι γενεαί πάσε , ύμνων τήν ταφή σου, συνόδευαν μέ κατάνυξη τήν περιφορά τού επιτάφιου , πού περνούσε σχεδόν μπροστά από όλα τά σπίτια τους.
Έβγαινε από τήν νότια εξώπορτα, τής Εκκλησιάς μέ τά αιωνόβια πλατάνια.
Μπροστά, τά εξαπτέρυγα καί οί ιερείς, ό επιτάφιος πού τόν κρατούσαν στούς ώμους τους , θρησκευόμενοι Λαγκαδιανοί καί ακολουθούσαν όλοι οί ενορίτες τής Αγίας Παρασκευής .
‘Η πομπή συνέχιζε μετά τήν πλατεία τής Αγίας Παρασκευής και περνούσε , έχοντας από αριστερά τό σπίτι τών Αδελφών Βινιώτη, Αδελ. Ουζούνη , τό μπακάλικο τού Γιώργου. Σιργιάνι , τό σπίτι τού Γιώργη Λαλά, Τό σπίτι τού Βοσνακίδη τριώροφο πού έμενε , η οικογένεια τού τ. Δημάρχου Θεοδώρου Γρηγοριάδη, καί ή οικογένεια τού Γ. Ηλιόπουλου.
Δεξιά βγαίνοντας από τήν πλατεία ήταν τά σπίτια τών Αδελφών Ζλατάνου, τού παπά Δημήτρη Δεμερτζή , τού Γρηγ. Δεμερτζή, τών Αδελ.Παπαδημητρίου ,Αδελ.Τζιάκα . Αδελ . Παπαχρήστου.
‘Ετσι ό επιτάφιος έφθανε στό Α΄ Δημοτικό Σχολείο όπου δεξιά ήταν τό σχολείο καί αριστερά τά σπίτια Απ. Καμάρη ,Αδελ.Μήλιου .Αδελ. Ζηζόπουλου . Αδελ, Τσακμάκη, Χρ.Σολεϊμέζη, Αδελ. Καραγιοβάννη, καί στό βάθος αριστερά , ή Εβραϊκή Χάβρα .
Συνέχιζε ή πομπή, στήν κεντρική οδό τού Λαγκαδα στήν Μ.Αλεξανδρου, πού οδηγή στήν κεντρική πλατεία.
Μπαίνοντας στήν Μ. Αλεξανδρου, τά σπίτια ήταν σχεδόν όλα διώροφα καί είχαν αναμένες μεγάλες λαμπάδες στά παράθυρα καί τά μπαλκόνια τους
‘Αριστερά άρχιζε ό δρόμος , μέ το σπίτι τής Ουράνίας Αραμπατζίκου, Γ. Λουκάκη, Β. Χατζή , Ηλ.Διαμαντόπουλου τών αδελ. Πυργέλη, ‘Αριστείδη και Μαρίας Μήλιου , Δημ Λίγδα Ιατρού και φαρμακοποιού. Αποστόλη Μπαλτζή. Εξοχικό κέντρο ‘Αλκαζαρ , τού Θωμά Κυράνου πού τά καλοκαίρια έφερνε φίρμες τραγουδιστών πού διασκέδαζαν τούς Λαγκαδιανούς στόν κήπο τού κέντρου μέ τήν πίστα. Καφενείου Αστερίου Λυτσούση , Ζαχαροπλαστείου Κώστα Παπαγεωργίου[Ζαχαράς]. Καφενείων Καζαντζή., Μαγνήσαλη. Ζλατάνου.
Δεξιά , άρχιζε ή Μ. Αλέξανδρου, καί ακριβώς απέναντι τής Ουρανίας Αραμπατζίκου , ήταν τό σπίτι τού Ηλ. Δόνγκα , τού αριστερού ψάλτη τής Αγίας Παρασκευής. Τού Στρατή Βαφειάδη , τα σπίτια τών Αδελφών Μαγνήσαλη , τού Κ.Τανάσκου τού Ζαφειρόπουλου τού Γιατρού ,του Αν. Καραμπιστίνα, τών αδελφών Μακρή, τού Ιωάννη Παντίρη τ . Δήμαρχου Λαγκάδα, τού Γιώργου ‘Αριστ. Σίσκου καί τέλος ή Ε.Γ.Σ.Λ.
‘Αφού περνούσε απ’ολά αυτά τά νοικοκυριά, σταματούσε ό επιτάφιος στήν πλατεία , όπου συναντιόταν μέ τόν επιτάφιο τής Παναγίας, Μαζί οί δυό ενορίες έκαμναν τήν επιμνημόσυνο δέηση .
Μετά ή ενορία της Αγ. Παρασκευής, πήγαινε πρός τόν μύλο Γεωργιάδη, έχοντας ,
‘Αριστερά , τόν φούρνο Χαραβόπουλου , τήν ταβέρνα Καφετζή, τό καφενείο Γιακουμή, τό κουρείο Θωμά Ζηζόπουλου, τό γανωτήριο Αδελ. Καλαϊτζή,τό μαγαζί Γ. Πεϊκου. Τό καφενείο Καμπάκα , τό κουρείο Β. Τζελίλη, το μπακάλικο Κρυωνά, τό πεταλωτήριο τού Ναλμπάντη , τα σπίτια τού Μενεξέογλου, τού Γιώργου Καραγιαννίδη δασκάλου μουσικής, τού Κωνσταντή ενός νέου παιδιού, πού είχε κινητικά προβλήματα και δυστυχώς περπατούσε , με τά χέρια. Το σπίτι τού Παναγιώτη Χρηστιδή , τών Αδελφών Λίλη, Αδελ, Tέλη Μητρούση Αδελ. Τσαφκάρη, ,Αδελ. Βλάχου. Αδελφών Μαρμούρη. Αδελ. Σαράφη. Αδελ. Δήμου. Αδελ.Σαράφη, γιαγιάς Σουλτάνας.
Αδελφών Κρέη, Το καφενείο Κώστα Κυράνου .
Δεξιά πηγαίνοτας από τήν πλατεία πρός το μύλο του Γεωργιάδη. Ήταν ο φούρνος τού Γκογκοδήμου, ή ταβέρνα τού αξέχαστου Γιώργου Ρουμάνου πού μέ τα τραγούδια του καί τήν κιθάρα του περάσαμε τά πιό όμορφα χρονιά τής νιότης μας ,τό καφενείο τού Μήτα τού Ταυρίδη πού μέ τό Γκεμετζέντου καί τό γλυκό χαμόγελο του, έπαιζε καί τραγουδούσε τραγούδια τής χαμένης πατρίδας του,τά μπακάλικα τών αδελφών Καννελακη, τό μαγαζί τού Κεφαλά τό μπακάλικο τού Ξυνόπουλου, τό Χάνι τού Κλήμη, τα μπακάλικα τού Δάτση, Αθανασίαδη, τό καφενείο Κωνσταντινίδη τό κουρείο Δημητρίου Στεργίου, τό ραφείο τού Γιώργου Τσακάλη τό κουρείο τού Μυλωνά, πατέρα ,τού μεγάλου ακορντεονίστα Νίκου Μυλωνά πού διέπρεψε πολλά χρόνια στήν Αθήνα, τό γιαουρτσίδικο τού Γκόγκου μέ τίς μεγάλες τσανάκες του , μέ φρέσκο γιαούρτι στήν βιτρίνα , ένας φουρνος, το Εξοχικό κέντρο των αδελφών Χαλάτση, πού ερχόταν οί πιό φημησμένοι τραγουδιστές τής εποχής , τό ξυλουργείο τού Χάντζου, τό σιδηρουργείο τού Θ. Χαλκιά, τό μπακάλικο τού Αθ. Νικολή, ό μύλος τού Θεοδώρου Γεωργιάδη,Το σπίτι Γεωργιάδη. Το σπίτι Αδελφ.Γιάντσου . Αδελ. Μιχαηλίδη. Σπίτι Λυμπέρη Αναγνώστου , μέ τά σαλιγκάρια , αναμένα στόν τοίχο, πού άναβε ή κ. Θεοδώρα , από τήν κατοχή καί μέχρι τά γεράματά της .
Πρίν από μερικά χρόνια μάς εντυπωσίαζαν γιατί μόνο εκείνη τά φιλοτεχνούσε μέ μεράκι στόν τοίχο, τού σπιτιού της, όταν περνούσε ο επιτάφιος.
Συνέχιζε δεξιά μέ τό φούρνο τού μπάρμπα Νίκου τού Σταμνά , τό σπίτι τής κ. Ουρανίας Σαίνογλου . τό σπίτι τών Αδελ. Βαρβαλιού. Αδελ.Γκέλιου. Αδελ.Τζελίλη . Γιώργου Δάλη . .Βασιλικής Τουλούμη . αδελφών Αλ. Ζλατάνου . Γιώργου και Γαλάτειας Δρεμλή. Το Γιαουρτσίδικο Γκόγκου και έφθανε στήν ανατολική εξώπορτα τής Αγίας Παρασκευής,
Απ'όπου όλοι περνούσαν, κάτω από τήν χρυσοκέντητη εικόνα τού επιτάφιου.
Μιά περιφορά σιωπιλή, μέ πίκρες καί φτώχια , πού άρχισε σιγά - σιγά νά γίνεται πείνα. Μιά περιφορά πού θά έφερνε τήν ανάσταση στήν εκκλησία μας , αλλά όχι στήν σκλαβωμένη πατρίδα μας .
Μιά περιφορά χωρίς ελπίδα χαράς .
Μεγάλη Παρασκευή, πού δέν τούς φανέρωνε, πότε , θά έλθη η άνοιξη, και τό πολυπόθητο φώς στίς ψυχές τους.
Αύριο Μ. Σάββατο οί αγαπημένες φίλες θά συναντιόντουσαν πάλι στήν πλατεία τής Αγίας Παρασκευής .
Τό βράδυ, πρίν τά μεσάνυχτα, θά ανάψουν τίς λαμπάδες τους , μέ τό ανέσπερον φώς , και κάτω απο τα αιωνόβια πλατάνια θά ακούσουν τό Χριστός Ανέστη,
Θα ανταλλάξουν ευχές και φιλιά και θα τσουγκρίσουν τα κόκκινα αυγά.
Θα πάνε στό σπίτι μέ τό Αναστάσιμο φώς θά ανάψουν τήν Καντίλα στήν Παναγιά , θά θυμιατίσουν, τήν μαγειρίτσα, τά φαγητά, τά κόκκινα αυγά, τά κουλούρια , τό στάρι, τό καλαμπόκι . Θά κάνει πρώτος τό σταυρό του ό Πατερας, καί οικογενειακά θά φάνε τήν ζεστή μαγειρίτσα και απ’όλα τά καλά πού έχει τό Πασχαλινό τραπέζι.
‘Ανήμερα τού Πάσχα τό πρωί θά ακούσουν τά ευαγγέλια, στά Ελληνικά , Λατινικά , Εβραϊκά, Αραβικά, Γαλλικά , Αγγλικά στήν λειτουργία τής δεύτερης Ανάστασης καί θά παρακολουθήσουν τήν περιφορά τής Ανάστασης.
Έτσι θά τελείωση καί ή ακολουθία τής Μ. εβδομάδας καί τής λαμπρής Τού Πάσχα τού 1942.
Ένα πολύ πικρό Πάσχα , πού γιά πολλούς θά είναι τό τελευταίο τής ζωής τους…
Πολύ σύντομα , πολύ απρόσμενα , πολύ άδικα,. ψυχορραγώντας , τό μόνο πού θά προλάβουν νά ακούσουν, τίς σπαρακτικές κραυγές τών δικών τους , καί τό κλάμα ενός μικρού παιδιού.
Νίκος Κ. Αζμάνης
